Een beschavings-Deltaplan
Als deze column verschijnt, dan zijn de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen voor het congres ruim een week achter de rug. Het is verleidelijk om, afgaand op recente peilingen, de uitslag te voorspellen. Ik onthoud me ervan en wil het veel liever over een ander boeg gooien, namelijk hoever we ruim 80 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog zijn gekomen met onze beschaving. Of juist niet.
Laat me beginnen met een paper van een Israëlische collega, dat tien jaar geleden in Oxford werd gepresenteerd. In dit paper beschrijft hij hoe Duitse Joden vanaf de tweede helft van de 19e eeuw steeds meer het Duits-zijn werd ontzegd. Terwijl zij zich net als de rest van de Duitse burgerij probeerden te emanciperen, kwamen zij in een stroomversnelling van het opkomende Darwinistische nationalisme terecht dat zelfs bij liberalen in de VS en Groot-Brittannië aanhangers vond.
De collega liet zien dat, terwijl de Joden probeerden een normaal burgerlijk leven te leiden, er regelmatig argumenten opdoemden dit te dwarsbomen. Twee voorbeelden die me zijn bijgebleven betroffen daadwerkelijk de belijdenis van hun geloof – dat staat hun Duits-zijn in de weg, ook al waren zij seculier – en ten tweede de vraag of zij loyaal kunnen zijn aan de Duitse staat.
Ik zat met steeds grotere verbijstering naar deze presentatie te luisteren, omdat ik er niet aan ontkwam om op dit moment de paralellen in het Europees debat over Moslims te ontdekken. Veel van de argumenten die in het Duitsland van bijna twee eeuwen geleden zijn gebruikt werden op dat moment over deze bevolkingsgroep beweert: hun geloof staat het Nederlander/Duits/…-zijn in de weg. En hoe zit het met de dubbele nationaliteit en dito loyaliteit aan de staat waarin ze wonen?
'We zijn al lang op een hellend vlak beland als het om de ontmenselijking van onze medeburgers gaat'
Ondertussen lijkt dit debat in nog meer Europese steden weer bon ton te zijn. Minderheden krijgen het steeds vaker te verduren. Tegelijkertijd lijkt ook het antisemitisme weer zijn intrede te maken, of – en dat is veel erger – het lijkt terug van nooit weggeweest.
In het Amerika van nu, lijkt een blauwe golf te zijn ontstaan waarop ook kinderen van immigranten (!) naar politieke successen drijven. De burgemeester van New York, Zohran Mamdani, is hiervan vermeend het boegbeeld. Eigenlijk is dit AOC, oftewel Alexandria Ocasio-Cortez. Sinds 2019 zit zij in het Huis van Afgevaardigden en heeft sindsdien zo een beetje elke stereotype schoffering over zich heen moeten laten gaan. Beledigingen, die veel lijken op wat de Duitse Joden in de tweede helft van de 19e te verduren kregen. Bovendien legt men voor haar als vrouw nog een ‘schepje bovenop’.
In het Duits slaat de uitdrukking ‘wehret den Anfängen’ op het vroegtijdig ingrijpen tegen onrecht en alles wat de democratie bedreigt. Vaak wordt dit vertaald met ‘het tij keren’. Wie goed kijkt, ziet echter dat we al lang op een hellend vlak zijn beland als het om de ontmenselijking van onze medeburgers gaat en dat het publieke debat allang is verruwd.
Ongeacht de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen, zal deze verruwing ook in Europa doorgaan. De polarisatie in de samenleving versterkt de discriminatie van alles dat van de vermeend dominante norm afwijkt, ook al is deze norm moreel verwerpelijk of corrupt. De Westerse beschaving heeft een Deltaplan nodig om het tij te keren en ook voor haar burgers met migratieachtergrond een menswaardig bestaan te garanderen.
Meer columns van Jörg Noll
Dr. J.E. (Jörg) Noll (1967) is politicoloog en luitenant-kolonel (r) bij de Bundeswehr. Sinds 2007 is hij universitair hoofddocent Internationale Conflictstudies aan de Nederlandse Defensie Academie (NLDA).


