Draagvlak
Neen, u kunt Defensie er niet van beschuldigen dat er een zesjes-mentaliteit heerst. Als het om het draagvlak gaat, dan scoren wij al sinds jaren een stabiele zeven. ‘Deze ruime voldoende willen we behouden’, aldus de recente Stand van Defensie voorjaar 2026. En verder is men van mening dat dit draagvlak ‘voor Defensie een samengestelde is van de gedragingen van de organisatie, de perceptie van deze gedragingen door de samenleving en invloeden vanuit de omgeving (dat zijn de (geo)politieke omstandigheden en -veranderingen). De defensieorganisatie heeft alleen invloed op de eerst genoemde factor.’
Uiteraard heeft het Ministerie van Defensie weinig invloed op de geopolitieke omstandigheden, tenzij men door diverse straten op zee vaart die op dit moment wezenlijk betwist zijn. Recentelijk was er blijkbaar weer een ontmoeting met Xi’s keizerlijke marine, maar verder schudt men zo weinig mogelijk aan de boom. Ook slapende beren moet men niet wakker maken.
Ik betwijfel echter ten zeerste dat de defensieorganisatie geen invloed heeft op de politieke omstandigheden in Nederland om het draagvlak te behouden of – heel ambitieus – te vergroten. Aan het hoofd van de organisatie staan immers bewindslieden en die maken deel uit van het kabinet en dus ook van de defensieorganisatie, toch?
Voor ‘politiek’ bestaan er veel definities, die uiteindelijk erop neerkomen dat het gaat om de reallocatie van schaarse middelen. In eenvoudig Nederlands: wie krijgt de meeste centen? Ik maak het graag middels een voorbeeld duidelijk. De Faculteit Militaire Wetenschappen en de Trip van Zoutlandkazerne in Breda staan in dit voorbeeld voor Defensie dat goed is voor € 34,5 miljard. Ten noorden zitten een middelbare- en een hogeschool, die staan voor € 54,8 miljard. Ten oosten vindt u het Amphia ziekenhuis dat samen met het woonzorgcentrum om de hoek een deel van € 119,5 miljard krijgt. Daar zitten ook mensen uiteraard die uit de grootste pot van de rijksbegroting hun AOW ontvangen, € 124, 7 miljard. En al deze onderdelen, die de Nederlandse staat en samenleving draaiende houden, moeten elk jaar weer om voldoende geld vechten.
We moeten voorkomen telkens weer te schuilen achter bedreigingen, terwijl burgers banger zijn voor hoge inflatie, werkeloosheid door AI en armoede na pensionering.
Het is terecht dat Defensie de laatste jaren een grote inhaalslag heeft gemaakt en dat er meer wordt geïnvesteerd in mens en materieel, maar dit is geen vanzelfsprekendheid. Met name als het geld uit de begrotingen moet komen van zorg, sociale zekerheid en onderwijs, dan kan de dreigingsanalyse gauw naar de achtergrond verdwijnen en komt de legitimiteit van de hoge investeringen van het ministerie onder druk te staan. Recentelijk nog werden bezuinigingen in de sociale zekerheid gerechtvaardigd met de noodzaak van een hoge defensiebegroting.
Daarnaast vraagt de regering steeds meer van het individu om zichzelf voor te bereiden op een noodsituatie en een noodpakket in huis te hebben om 72 uur voor zichzelf te zorgen. In het ergste geval denkt men zelfs steeds openlijker erover na om hetzelfde individu te verplichten ook het land te verdedigen, desnoods buiten de landsgrenzen.
Wij als Defensie moeten voorkomen dat we het momentum van grote legitimiteit in de samenleving verliezen door telkens weer te schuilen achter (abstracte) bedreigingen, terwijl burgers banger zijn voor hoge inflatie, werkeloosheid door AI en armoede na pensionering. Draagvlak is zoiets als vertrouwen, het komt te voet en vertrekt te paard. Wij moeten dit dagelijks beseffen als wij van de burgers offers vragen.
Meer columns van Jörg Noll
Dr. J.E. (Jörg) Noll (1967) is politicoloog en luitenant-kolonel (r) bij de Bundeswehr. Sinds 2007 is hij universitair hoofddocent Internationale Conflictstudies aan de Nederlandse Defensie Academie (NLDA).
