Twee werelden
Recensie: H. Riegen, Twee Werelden (2024)
‘…kwamen in de Atlantische Oceaan aan. Dit bracht de beruchte lange deining met zich mee en op zijn beurt vele slachtoffers van zeeziekte. […] Terwijl ik schrijf gaat alles heen en weer zodat mijn schrift er niet beter op zal worden.’ Aldus Gerard Riegen die aanvang maart 1948 op weg is naar de West aan boord van de oude kanonneerboot Hr.Ms. Van Kinsbergen. De inhoud van het citaat zal menigeen in marinekringen niet onbekend voorkomen.
Schrijven mocht deze Riegen gelet op de zeegang dan moeilijk vallen; dit laat onverlet dat hij in navolgende jaren vele, vele brieven zou schrijven aan zijn vriendin en latere vrouw Tine Kloosterman. En zij schrijft hem al evenzovele brieven terug. Al met al betreft het een collectie van zo’n 350 brieven, grotendeels handgeschreven, maar ook getypt. Een originele bron die door scanwerk inmiddels ook digitaal beschikbaar is.
Hanno Riegen, hun zoon, die al enige tijd geïnteresseerd was in zijn familiegeschiedenis en vooral de overzeese marineplaatsingen van zijn in 1993 overleden vader, startte na het heengaan van zijn moeder in 2018 dit onderzoek. Hij greep hiervoor vooral terug op de in haar nalatenschap gevonden briefwisseling tussen zijn ouders uit vervlogen tijden. Riegen jr. besloot deze brieven niet louter te ordenen maar ook te transcriberen en dankzij studie van literatuur, kranten en archiefdossiers in het Nationaal Archief en het Nederlands Instituut voor Militaire Historie, te voorzien van inleidingen. Hiermee kwam het in 2024 tot een in eigen beheer uitgegeven klassieke bronnenpublicatie. Een monsterklus.
Het eerste deel behelst de plaatsing van Riegen sr. in het Caribisch Gebied en dan vooral nabij en op Curaçao waar deze als Officier van administratie een functie vervult. Dit gebeurt in een periode dat in Indonesië een dekolonisatie-oorlog woedt (1945-49). Schijnbaar onverstoord door de gebeurtenissen in Zuidoost-Azië wordt in de kolonie in Zuid-Amerika vastgehouden aan sociaal-raciale hiërarchie zoals een citaat van Gerard Riegen aangeeft: ‘De bioscopen zijn gescheiden in parterre voor de negers en het balkon voor de blanken.’
Het tweede deel behandelt Riegen sr.’s plaatsing op Java in Surabaya, in het kader van de minder bekende Nederlandse Militaire Missie in het juist onafhankelijke Indonesië. Betrokkene heeft daar onder meer de taak militairen van de jonge ALRIS (Angkatan Laoet Republik Indonesia Serikat), de marine, op te leiden. De omstandigheden voor Gerard maar ook overige Nederlandse marinemensen aldaar waren bepaald niet ideaal en van hen werd veel tact en aanpassingsvermogen gevraagd. Zeker gezien oplopende spanningen tussen Jakarta en Den Haag over Nederlandse belangen in de oud-kolonie. Deze intrigerende achtergrond sijpelt toenemend in de correspondentie door.
Boekpublicaties zoals die van Riegen worden in historische en genealogische kringen gewaardeerd, omdat ze de menselijke kant van militaire geschiedenis belichten.
Dit tweeluik raakt zo aan Nederlandse marinegeschiedenis, maar geeft ook een beeld van de toenmalige, gestaag veranderende Nederlandse maatschappij, de verschillen tussen niet alleen de militaire en civiele wereld, alsmede (natuurlijk!) het geografische en klimatologische onderscheid waarin beide correspondenten hun gedachten aan het papier toevertrouwen. Indrukken aan boord, ervaringen op de wal, avondleven, geloof en gezondheid; aangevuld met foto’s uit gevonden albums, die in het verlengde liggen van de aangehaalde brieven.
Boekpublicaties zoals die van Riegen worden in historische en genealogische kringen gewaardeerd, omdat ze de menselijke kant van militaire geschiedenis belichten. Waar officiële marine-archieven ingaan op scheepsbewegingen, operaties en strategische belangen, tonen deze egodocumenten de impact van de verre overzeese plaatsingen op het dagelijks leven, de psychologie van (vaak) jonge militairen, en hun relatie met het thuisfront die onder druk komt te staan door de lange duur van hun missie, maar ook de toenmalige relatief trage postbezorging. Riegen biedt zo een zeldzame blik van ‘onderop’.
Grote verdienste van dit werk ligt zo in het monnikenwerk van bezorger Hanno Riegen. De bron, de persoonlijke correspondentie van zijn ouders, is door hem op voorbeeldige wijze getranscribeerd. Riegen jr. koos ervoor de oorspronkelijke briefteksten niet aan te passen aan hedendaags Nederlands, wat de authenticiteit ten goede komt. Ter verklaring van de context is er een voetnotenapparaat waarin duiding plaatsvindt van naamplaatsen, personen, gebouwen en dergelijke. Ook zijn diverse bijlagen opgenomen als een register van in de brieven aangehaalde officieren met hun eindrang en geboortedatum.

Twee Werelden. Verliefd, verloofd, getrouwd
Deel 1: brieven van mijn ouders uit de West 1948-1949
Deel 2: brieven van mijn ouders uit de Oost 1952-1954
Auteur: Hanno Riegen
Uitgever: Eigen druk, Den Haag (2024)
Omvang: 528 & 544 blz
Prijs: n.v.t.
ISBN: 9789493407367 & 9789493407350
Gerelateerd
Tanker War in de Golf
De Perzische Golf staat sinds februari van dit jaar weer volop in de belangstelling. Iraanse, maar ook Amerikaanse aanvallen op…
Angst als belangrijkste drijfveer
De geschiedenis wijst uit dat zelfs een arm land als Noord-Korea een bom kan verwerven als het daartoe vastbesloten is. 'Willen we het…
Vlootontwikkeling als 'infinate game'
Voor (staf)officieren maar ook beleidsambtenaren en academici, die zich verdiepen in de ontwikkeling van strijdkrachten, bijkomende…

