Uitdagingen en kansen

De Johan de Witt-conferentie 2023

Niet alleen beperken tot de Noordzee

In een tijdperk van toenemende globalisering en geopolitieke spanningen is de rol van de Nederlandse marine uiteraard nog steeds zo wijd de wereld strekt, maar de belangen op het Nederlands continentaal plat staan ook steeds meer onder druk. C-ZSK vice-admiraal Tas haalde de veranderende rol van de marine aan. Hij benadrukte het belang van een brede focus voor de marine, die niet alleen de Noordzee beschermt, maar ook wereldwijd moet opereren om de belangen van Nederland te waarborgen: ‘De marine is er om te beschermen wat ons dierbaar is en om veiligheid te brengen, wereldwijd’, aldus de admiraal. ‘Onze primaire taak is ervoor zorgen dat de vijand nooit in de buurt kan komen. Dat betekent dat we ons niet kunnen beperken tot alleen de Noordzee.’

Veel te verliezen

De discussie in de zaal werd vooral gevoerd met en door vertegenwoordigers uit de private sector. Vanwege de Chatham House rules, die tijdens de conferentie van toepassing waren, noemen we de sprekers in dit artikel niet allemaal bij naam. Een vertegenwoordiger van het Amsterdam Internet Exchange sprak over de kwetsbaarheid van internetknooppunten, zoals die in Nederland. Hij benadrukte dat Nederland een van de belangrijkste internetknooppunten ter wereld is en dat de bescherming van deze knooppunten van cruciaal belang is. ‘Als je de grootste bent, heb je ook veel te verliezen’, merkte hij op, maar hij benadrukte ook dat het internetnetwerk robuust is en dat het belangrijk is om te blijven investeren in de beveiliging daarvan.

Niet alleen militaire dreiging

Vertegenwoordigers van de private sector waren het er wél over eens dat het bedrijfsleven meer moet investeren in het beschermen van onderzeese kabels en infrastructuur. Daarbij werd benadrukt dat het essentieel is samen te werken met de overheid om de dreiging van sabotage aan te pakken. Generaal Jan Swillens van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD), benadrukte het belang van inlichtingen om dreigingen vroegtijdig te detecteren en erop te reageren. Ook vanuit de dienst werd de noodzaak van samenwerking tussen publieke en private sectoren benadrukt: ‘De moderne dreigingsomgeving vereist dat we inlichtingen op een nieuwe manier benaderen. Dit omvat ook samenwerking met bedrijven en organisaties die een rol spelen in de nationale veiligheid.’ De MIVD benadrukte verder dat het inwinnen van inlichtingen niet beperkt mag blijven tot militaire dreiging, maar ook economische, technologische en digitale aspecten omvat.

Over de grenzen van de sector

De vertegenwoordiger van Fugro bracht het perspectief van de offshore-industrie ter discussie. Hij wees op de rol van technologie, sensoren en gegevensverzameling bij het beveiligen van offshore-infrastructuur en het vroegtijdig detecteren van dreigingen. Vanuit de wetenschap en -onderzoekswereld werd daaraan toegevoegd dat simulaties en het uitwerken van scenario's essentieel zijn om samenwerking en beveiliging te verbeteren. Zij benadrukten het belang van het samenbrengen van experts uit de verschillende sectoren om gezamenlijk oplossingen te vinden. We moeten dus over de grenzen van de eigen sectoren heen kijken.

‘Noch Defensie noch commerciële partijen kunnen de volledige keten van detect, deter, deny and repair afdekken’

Samenwerking cruciaal

De deelnemers waren het erover eens dat er geen eenvoudige oplossingen zijn voor de uitdagingen waarmee de Koninklijke Marine en de Kustwacht worden geconfronteerd als het gaat om de bescherming van onderzeese infrastructuur. Commerciële partijen zijn verantwoordelijk voor continuïteit van levering (gas en data) en voor bijvoorbeeld het voorkomen van schade aan het milieu. Beveiliging tegen sabotage is echter moeilijk uit te voeren door het bedrijfsleven. Defensie speelt een sleutelrol bij het vergaren van inlichtingen en is verantwoordelijk voor afschrikking. Echter noch Defensie noch commerciële partijen kunnen de volledige keten van detect, deter, deny and repair afdekken. Samenwerking tussen de overheid, het bedrijfsleven en onderzoeksinstanties is daarom cruciaal om de veiligheid van kritieke infrastructuur te waarborgen en dreigingen het hoofd te bieden in deze snel veranderende wereld. Daar was iedereen het over eens. Gewezen werd op Finland waar al een formele overlegorganisatie over seabed safety draait met overheid en commerciële actoren.

De Russische dreiging

Het tweede deel van de conferentie nam de vorm aan van een levendig debat. Eén van de vragen was of de Russische dreiging overdreven is en of Nederland moet investeren in Defensie. Debaters vanuit diverse achtergronden gaven hun visie op dit onderwerp. Eén van hen benadrukte het belang van deze investeringen, maar waarschuwde tegen het louter verhogen van het budget op basis van retoriek: ‘We moeten investeren in Defensie, maar laten we niet verleid worden door retoriek om het budget zonder reden te verhogen", betoogde hij. De noodzaak van investeringen in Defensie werd erkend, maar met de kanttekening dat deze investeringen gebaseerd moeten zijn op gedegen strategische overwegingen en niet louter op retoriek. Een andere debater bracht het juridische perspectief naar voren en benadrukte dat Rusland zich niet altijd aan het internationaal recht houdt. De complexiteit van de Russische dreiging voor de onderzeese infrastructuur kwam duidelijk naar voren in het debat. Er werd verwezen naar gebeurtenissen zoals de Nord Stream-pijpleiding en benadrukten dat de situatie veel gelaagder is dan op het eerste gezicht lijkt. Er werd opgemerkt dat strategische overwegingen een cruciale rol spelen bij het bepalen van de juiste aanpak. De discussie concentreerde zich ook op de strategieën die Nederland zou moeten volgen in het licht van mogelijke conflicten. Er werd geopperd dat Nederland beter moet nadenken over waar het de meeste risico's lopen, en dit kan zich uitstrekken tot digitale en economische domeinen.

(foto: Louis Meulstee | MCD)

Complexe kwesties

Het debat over de Russische dreiging op onderzeese infrastructuur heeft tal van complexe kwesties aan het licht gebracht die van cruciaal belang zijn voor de nationale veiligheid en het welzijn van het land. De discussie tijdens de Johan de Witt Conferentie bood inzichten vanuit verschillende perspectieven, variërend van militaire strategie tot digitale beveiliging en de offshore-industrie maar ook de juridische complexiteit en het grensoverschrijdend karakter van kabels en leidingen. Het debat illustreerde ook de complexiteit van de Russische dreiging, die verder gaat dan militaire conflicten en zich uitstrekt tot economische en digitale domeinen.

Roep om nuance

Een belangrijk aspect van de discussie was de roep om nuance in het beoordelen van de Russische dreiging. Hoewel er zeker zorgen zijn over bepaalde acties van Rusland, benadrukten sommige sprekers het belang van het niet generaliseren van alle gebeurtenissen en het overwegen van de bredere context. De complexiteit van de situatie werd ook weerspiegeld in de discussie over strategieën en risicobeheer. Terwijl de zee een traditionele locatie voor conflicten blijft, werd gesuggereerd dat Nederland vooral moet nadenken over waar het de meeste risico's loopt, en dat kan zich uitstrekken tot digitale en economische domeinen.

‘De roep om samenwerking was duidelijk hoorbaar in het hele debat’

Roep om samenwerking

De roep om samenwerking was duidelijk hoorbaar in het hele debat. Samenwerking tussen de overheid, het bedrijfsleven, en onderzoeksinstanties is van cruciaal belang om de complexe dreigingen waarmee Nederland wordt geconfronteerd, aan te pakken. Het is echter essentieel dat deze samenwerking wordt gevormd door duidelijke agenda's en effectieve coördinatie. In een tijdperk van toenemende onzekerheid en veranderende dreigingsdynamiek blijft Nederland zich aanpassen om zijn burgers en belangen te beschermen. Dit vereist niet alleen investeringen in traditionele defensie, maar ook in digitale beveiliging, infrastructuurbeveiliging en de ontwikkeling van strategieën die passen bij de moderne wereld.

Breed gevoel van urgentie

Het debat over de dreiging voor de onderzeese infrastructuur zal ongetwijfeld blijven evolueren, maar het is duidelijk dat een multidisciplinaire en gecoördineerde aanpak de sleutel zal zijn tot het waarborgen van de nationale veiligheid en welvaart in de 21e eeuw. Terwijl de dag ten einde liep en de deelnemers zich naar de borrel begaven, was er een breed gevoel van urgentie. De uitdagingen zijn groot, maar Nederland heeft bewezen veerkrachtig en innovatief te zijn. Met de juiste investeringen, samenwerking en een goed doordachte strategie kan Nederland blijven gedijen te midden van de complexe dreigingen voor onze onderzeese infrastructuur. De conferentie heeft als oogmerk om ook partijen en experts bij elkaar te brengen. Het was goed om te zien dat direct na afloop van de conferentie partijen afspraken maakten om elkaar te ontmoeten en verder te praten. Door het kabinet is recent bepaald dat de coördinatie van veiligheid van onderzeese infrastructuur door het ministerie van I&W moet worden gaan uitgevoerd. Onder leiding van de Noordzee-generaal zitten inmiddels diverse departementen, de kustwacht en commerciële partijen aan tafel. Na afloop van deze conferentie zijn meer partijen in contact gebracht met dit I&W team.

De Johan de Witt Conferentie van 2023 was wederom ‘spot on’ als het gaat om actuele onderwerpen die de marine aangaan, het is nu aan alle actoren om daadwerkelijk ook actie te gaan ondernemen. Volgend jaar is wederom een Johan de Witt Conferentie, die is traditioneel op de dag voor de Wereldhavendagen, in het eerste weekend van september.